POJĘCIE OBOWIĄZKU PODATKOWEGO
W doktrynie prawa podatkowego termin „obowiązek podatkowy” używany jest w dwóch znaczeniach. Mówi się więc i pisze po pierwsze o abstrakcyjnym obowiązku podatkowym, tj. wyrażonych w ustawach podatkowych regułach opodatkowania, obejmujących z jednej strony podatkowo-prawny stan faktyczny, z drugiej zaś - jego następstwa prawne. Po drugie, istnieje pojęcie zindywidualizowanego obowiązku podatkowego, powstającego w momencie zaistnienia ustawowych przesłanek opodatkowania, tj. wówczas, gdy określony, realnie istniejący podmiot (człowiek, osoba prawna, jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej) spełni warunki, z którymi ustawa podatkowa wiąże powstanie obowiązku podatkowego. Moment powstania tego obowiązku jest jednocześnie momentem powstania stosunku podatkowoprawnego, łączącego dany podmiot ze związkiem publicznoprawnym uprawnionym do pobierania podatków. Podmiot, o którym wyżej mowa, zyskuje wówczas status podatnika.
Niezależnie od ujęć doktrynalnych obowiązek podatkowy został zdefiniowany w art. 4 § 1 Ordynacji podatkowej. W myśl tego przepisu obowiązkiem podatkowym jest nieskon-kretyzowana powinność poniesienia przymusowego świadczenia pieniężnego w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie. Chodzi tu więc o zindywidualizowany obowiązek podatkowy, powstający w momencie zaistnienia ustawowych przesłanek opodatkowania.
O obowiązku podatkowym mowa jest także w treści art. 4 § 2 Ordynacji podatkowej, stanowiącego, że zakres podmiotowy obowiązku podatkowego, przedmiot opodatkowania, moment powstania obowiązku podatkowego oraz stawki podatkowe określają ustawy podatkowe. W tym przepisie jest dla odmiany mowa o abstrakcyjnym obowiązku podatkowym.
Zindywidualizowany obowiązek podatkowy powstaje zawsze z mocy prawa, tj. w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie. Jego powstanie nie może w związku z tym być przedmiotem rozstrzygnięć organów podatkowych w formie decyzji nakładających taki obowiązek, ani też nawet stwierdzających istnienie (bądź odwrotnie - nieistnienie) obowiązku podatkowego. Ewentualny spór pomiędzy podatnikiem i organem podatkowym o istnienie bądź nieistnienie obowiązku podatkowego może być rozstrzygnięty jedynie w ramach sporu o istnienie zobowiązania podatkowego, a więc wówczas, gdy organ podatkowy wymierzył podatek i żąda jego zapłacenia.