POWSTAWANIE ZOBOWIĄZAŃ PODATKOWYCH
Ordynacja podatkowa przewiduje dwa sposoby powsta-wania zobowiązań podatkowych. Mowa jest o nich w art. 21 § 1 pkt 1 i 2 ustawy. Przepisy te - expressis verbis - mówią jedynie o tym, kiedy powstaje zobowiązanie podatkowe; tym niemniej analiza ich treści pozwala z dostateczną pewnością stwierdzić, że zobowiązanie podatkowe powstać może:
1) na skutek zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania (w uproszczeniu - z mocy prawa),
2) na skutek doręczenia podatnikowi decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego.
W tych wypadkach, gdy zobowiązanie podatkowe powstaje na skutek zaistnienia okoliczności, z którymi przepisy
prawa łączą powstanie tego zobowiązania, wysokość zobowiązania wynikać może bezpośrednio z przepisów prawa albo z obliczeń, do których dokonania zobowiązany jest płatnik podatku, albo też z obliczeń, do których dokonania zobowiązany jest sam podatnik. Przepisy, o których wyżej mowa, powinny też wskazywać moment powstania zobowiązania podatkowego. Niekiedy jednak ze względów pragmatycznych prawodawca ogranicza się do wskazania terminu zapłaty podatku.
Sposób powstawania zobowiązań podatkowych w odniesieniu do danego podatku wynika z unormowań ustawy podatkowej, która podatku tego dotyczy. Sposób powstawania zobowiązań podatkowych nie zawsze jest przez ustawodawcę wyraźnie deklarowany; niekiedy dopiero analiza całokształtu unormowań dotyczących obowiązków podatnika o charakterze instrumentalnym, sposobu postępowania organów podatkowych, zasad zapłaty, udziału płatnika itp. pozwala na stwierdzenie, w jaki sposób powstaje zobowiązanie podatkowe. Ocenę taką może utrudniać fakt, że w tym samym podatku - np. w zależności od tego, z jaką kategorią podatników mamy do czynienia -zobowiązanie podatkowe powstawać może albo z mocy prawa, albo w drodze wydania i doręczenia decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego.