Decyzje deklaratoryjne
Jeżeli zobowiązanie podatkowe powstaje z mocy prawa, wydanie decyzji konstytutywnej nie jest już możliwe, gdyż zobowiązanie podatkowe, w odniesieniu do tego samego stanu faktycznego, może powstać tylko jeden raz. Tym niemniej powstaje tu problem sposobu działania organu podatkowego w sytuacji, gdy zobowiązanie powstało z mocy prawa, ale podatnik zobowiązania nie wykonał albo wykonał je nienależycie. Ordynacja podatkowa stanowi, że jeżeli organ podatkowy - wskutek wszczętego postępowania podatkowego - stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłacił w całości lub w części podatku albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji (zeznaniu), organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość zaległości podatkowej, albo stwierdza nadpłatę.
Decyzja podatkowa, o której wyżej mowa, ma charakter deklaratoryjny. Oznacza to, że nie tworzy ona nowych obowiązków podatnika (ani też nie tworzy, w zasadzie, nowych uprawnień). Stwierdza jedynie, że obowiązek taki zaistniał już wcześniej - zobowiązanie powstało z mocy prawa - i nie został należycie wykonany, albo też że podatek został zapłacony w kwocie wyższej niż należna. Treścią decyzji, o której tu mowa, nie jest określenie właściwej kwoty podatku, ale różnicy pomiędzy kwotą właściwą a kwotą zapłaconą przez podatnika.
Decyzję deklaratoryjną, o której wyżej mowa, wydać można wówczas, gdy:
— podatnik zobowiązany do złożenia deklaracji, podatku nie zapłacił albo zapłacił podatek w kwocie niższej niż wymagana, i to niezależnie od tego, czy podatnik deklarację złożył, czy też nie,
— zapłacona przez podatnika kwota wynika z błędnej kwoty podatku wykazanej w deklaracji,
— podatnik obowiązany był do zapłaty podatku bez złożenia deklaracji podatkowej, a obowiązku tego nie wykonał.