Zaniechanie ustalania zobowiązań podatkowych
Zaniechanie ustalania zobowiązań podatkowych jest formą rezygnacji związku publicznoprawnego z przysługujących mu należności podatkowych. Powinno być więc uzasadnione szczególnymi okolicznościami, tak, aby nazbyt częste lub nieuzasadnione stosowanie tej instytucji nie naruszało interesu fiskalnego związku publicznoprawnego oraz nie prowadziło do nierówności w traktowaniu podatników. Zaniechanie ustalania zobowiązań podatkowych znaleźć może zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do zobowiązań podatkowych powstających w drodze wydania i doręczenia decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego. Jej zastosowanie oznacza, że nie jest możliwe wydanie i doręczenie decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego. Tak więc - pomimo powstania obowiązku podatkowego - zobowiązanie podatkowe w tej sytuacji w ogóle nie powstanie.
Instytucji zaniechania ustalenia zobowiązań podatkowych nie należy utożsamiać z instytucją zaniechania poboru podatku. Zaniechanie poboru podatku dotyczy więc późniejszej fazy rozwoju stosunku podatkowoprawnego, bo istniejącego już zobowiązania podatkowego.
Ordynacja podatkowa przewiduje możliwość zastosowania zaniechania ustalania zobowiązań podatkowych na dwóch płaszczyznach funkcjonowania systemu prawa podatkowego - tworzenia i stosowania prawa podatkowego.
W pierwszym wypadku Minister Finansów może, w drodze rozporządzenia, zaniechać w całości lub w części ustalania zobowiązań podatkowych w przypadkach uzasadnionych interesem publicznym lub ważnym interesem podatników. Działania te - na co wskazuje choćby fonna aktu prawnego Ministra Finansów - mają charakter prawotwórczy, a rozporządzenie musi odnosić się do sytuacji określonych katego-rialnie, nie zaś jednostkowo i dotyczyć wszystkich podatników bądź też pewnych ich grup.